Rosyjska „Nowaja Gazieta”, jedna z ostatnich dużych niezależnych redakcji w kraju, zamknęła w poniedziałek swoje biuro w Moskwie. Zespół tłumaczy, że wobec nacisku państwa nie może dalej pracować. Nie wiadomo jeszcze, czy to ostateczny koniec tytułu, czy początek działalności z zagranicy.
Presja narastała od lat
Dziennik śledczy, współzałożony przez Michaiła Gorbaczowa, od dawna był solą w oku Kremla. Po wybuchu wojny w Ukrainie i krytycznych relacjach z jej przebiegu przeszkód było coraz więcej. Gazetę uznano za „agenta zagranicznego”, czyli posłużono się określeniem z czasów sowieckich, które wskrzesiła administracja Władimira Putina. Urzędnicy kazali jej opuścić moskiewskie lokale.
Rosyjskim bankom zakazano ponadto przetwarzania darowizn od czytelników i sympatyków. Był to dotkliwy cios, ponieważ po przejściu wyłącznie do internetu, krótko po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji, redakcja w dużej mierze opierała się na takich wpłatach. Wtedy też władze wprowadziły wojenne przepisy cenzorskie.
Gdy w zeszłym miesiącu naczelny Siergiej Sokołow zapowiadał likwidację, stwierdził, że gazeta „została zabita”, a rosyjskie służby zmusiły zespół do zakończenia pracy. W poniedziałek zdjął ze ścian fotografie reporterów zamordowanych, jak się przypuszcza, w odwecie za ich pracę.
Muratow: nie obwiniajmy obywateli
Na spotkanie w redakcji przyszli dziennikarze, by być świadkami jej zamknięcia. Dmitrij Muratow, założyciel i pierwszy redaktor naczelny, laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 2021 roku, wezwał do wolności słowa w Rosji czasu wojny. Powiedział, że fragment konstytucji gwarantujący prawa polityczne i obywatelskie przestał działać. Apelował też o rozejm w Ukrainie oraz o uwolnienie około 4 tysięcy osób, które nazwał więźniami politycznymi.
Poprosił także zagranicznych obserwatorów o rozróżnianie dwóch rzeczy: „Proszę, byście odróżniali rosyjskie władze od rosyjskiego narodu” – powiedział Muratow.
Kreml bagatelizuje sprawę. Rzecznik Dmitrij Pieskow ocenił, że to element „procesu rotacyjnego” na bardzo konkurencyjnym rynku medialnym.
Gazeta z epoki głasnosti
„Nowaja Gazieta” powstała w 1993 roku i była symbolem demokratycznej Rosji po upadku ZSRR oraz epoki głasnosti, czyli jawności, zapoczątkowanej także przez Gorbaczowa. Część pieniędzy z jego Pokojowej Nagrody Nobla z 1990 roku przeznaczył on na start tytułu.
Odwaga reporterów kosztowała życie. Od początku istnienia gazety zginęło sześcioro jej dziennikarzy. Wśród nich była Anna Politkowska, która przez lata opisywała nadużycia rosyjskiej armii w Czeczenii. Wczesna krytyczka Putina została znaleziona martwa w swoim bloku w 2006 roku, w dniu urodzin prezydenta.
Co dalej i co to znaczy dla Polski
Kierownictwo gazety nie wyjaśniło jednoznacznie, czy zamknięcie biura w Moskwie kończy działalność tytułu. Możliwe, że zespół spróbuje działać w jakiejś formie poza Rosją, jak kilka innych redakcji, także DW, które w ostatnich latach były do tego zmuszone. Jedna z dziennikarek, Irina Worobiowa, powiedziała, że duch gazety przetrwa jak „dobry wirus” i „będzie trwał w każdym, kto był jej częścią”.
Dla polskiego czytelnika to nie jest wydarzenie, które zmienia codzienne życie, ale ma znaczenie informacyjne. Polska leży blisko Rosji i Ukrainy, a wiedza o tym, co dzieje się w rosyjskim społeczeństwie, opiera się coraz częściej na mediach pracujących na uchodźstwie lub z ograniczonymi możliwościami. Wygaszenie kolejnej niezależnej redakcji w Moskwie oznacza mniej niezależnych źródeł z wnętrza kraju.
Warto też pamiętać o rozróżnieniu, o które prosił Muratow: krytyka władz w Moskwie to co innego niż ocena wszystkich Rosjan. Czy po zamknięciu biura gazeta będzie mogła nadal publikować dla rosyjskich czytelników, na razie nie wiadomo.
Źródło: DW – „Russia: Independent Novaya Gazeta shuts its Moscow newsroom”